X
تبلیغات
خوئین؛ تاریخ مغفول!

به رغم آنکه پایگاه اطلاع رسانی روستای تاریخی خوئین پیش از این چندین بار نسبت به احتمال ناخوشایند ویرانی در نماد این روستا موسوم به "کمبز" یا "میل" هشدار داده، گویا تداوم بی توجهی برای حفاظت از این میراث فرهنگی ایران زمین، بر وخامت اوضاع کنونی آن افزوده است.

طبق مشاهدات خبرنگار سایت اطلاع رسانی روستای تاریخی خوئین، طی ماه های اخیر شکاف های روی بدنه این بنای تاریخی کشورمان چند برابر شده و انجام حفاری های غیرمجاز و غیراصولی باعث شده که زیربنای آن در معرض نابودی کامل قرار گیرد!

کمبز خوئین در شرایطی شاهد بروز وضعیت ناخوشایند کنونی است که طی ماه های اخیر و به سبب رسانه ای شدن ابعاد تاریخی چشم گیر این روستا، توجهات ارگان های مرتبط دولتی از جمله سازمان میراث فرهنگی و استانداری زنجان به خوئین، بیش از پیش بوده است.

پایگاه اطلاع رسانی روستای خوئین ضمن تقدیر از تلاش های ماه های اخیر نهادهای ذی ربط جهت بازسازی بناهای تاریخی و فضاهای عمومی در این روستای تاریخی ایران، امیدوار است انتشار تصاویر و اخبار مربوط به اوضاع نا به سامان کنونی در بنای تاریخی میل خوئین، موجبات رسیدگی فوری نهادهای مذکور را فراهم آورد.

امید است با پیگیری نهادهای مربوطه دولتی و محلی ضمن پیشگیری از وقوع یک فاجعه فرهنگی در حوزه میراث فرهنگی ایران زمین، اقدامات اساسی و طولانی مدت در جهت حفاظت از آثار تاریخی کشور که به منزله شناسنامه هویتی و فرهنگی یک ملت می باشند، در دستور کار قرار گیرد.

کارشناسان قدمت کمبز یا همان میل روستای تاریخی خوئین که به گفته ساکنان بومی روستا پیش از این دو همتای دیگر نیز در بلندی های اطراف روستا داشته، را حداقل سده ششم هجری تخمین زده اند. 

عکاس: امیرعباس وفایی


اخبار مرتبط:

> انعکاس هشدار سابق سایت اطلاع رسانی خوئین در رسانه ها: (++)

> معرفی کمبز یا میل روستای تاریخی خوئین: (++)


برچسب‌ها: خوئین, میل, کمبز, روستای تاریخی خوئین, ویرانی میراث فرهنگی
+ نوشته شده توسط مدیریت وبلاگ در و ساعت |
در ادامه تدوین تاریخ شفاهی روستای تاریخی خوئین سراغ محمد علی جویی رفتیم؛ پیرمرد باصفایی که هشت دهه از عمر بابرکت خویش را پشت سر گذاشته و همچنان با شوق و نشاط در منطقه لیج خوئین روزهای زندگی را سپری می کند.


محمد علی جویی که از سفر کربلایش مدت زیادی نمی گذرد و حالا کربلایی محمد صدایش می کنند در بیان سرگذشت خویش می گوید "در سال 1309 به دنیا آمدم. پدرم در باکوی شوروی کار می کرد و وقتی من 3-4 ساله بودم دار فانی را وداع گفت."

کربلایی محمد دو برادر داشته است محمد و رحمان که هر دو به رحمت ایزدی پیوسته اند. او در دوران کودکی مدتی را در مکتب روستا نزد آقای محمد تقی غلامی با حروف الفبا و قرائت قرآن آشنا می شود.

می گوید: "دوران سختی بود. ما مجبور بودیم برای گذران زندگی به شهرهای دیگر از جمله تهران برویم. من نزدیک 50 سال در محله های جوادیه، چهار راه مختاری، و گمرگ در نانوایی کار کردم. 18 ساله بودم که با خانمم که 13 سال داشت ازدواج کردم. حاج سید اسماعیل علوی عقد ما را خواند. من سربازی ام را در آن زمان با پرداخت 100 تومان خریدم. 7 فرزند– 3 دختر و 4 پسر – دارم."


کربلایی محمد جویی که بیش از 30 سال است در خوئین بسر می برد مدت ها مسئولیت اداره نانوایی و حمام روستا را برعهده داشته و در حال حاضر به رغم کهولت سن به کار باغداری و کشت و زرع می پردازد. او در توصیف وضع قدیم خوئین می گوید:

"خوئین در گذشته برای خودش شهری بود. جمعیت زیادی داشت. یوخاری محله، آشاقی محله، پلنگی دره و لیج از محله های متعدد خوئین بودند. اصناف مختلفی در بازار مشغول داد و ستد بودند. خوئین 8 مسجد داشت مانند ارگی دره، سنگور، حاج علی، میرباقر، ملا بابا، هوجب خونیک و مسجد حاجی. در بازار دست کم 15 مغازه وجود داشت که امروز فقط یکی از آن ها باقی مانده."

او پس از دوره ای که آن را "حیزبی لیک" می نامد و منظورش آمدن نظامیان هوادار شوروی به منطقه خمسه، زنجان و خوئین است، به تهران می رود. می گوید:

من بعد از "حیزبی لیک" به تهران رفتم. از نظامیان طرفدار شوروی و حزب توده بد تعریف می کنند اما آن ها در خوئین به کسی آزار نرساندند. محمود ذوالفقاری در آن زمان ارباب دهات و روستاهای این مناطق بود و با آن ها مقابله کرد. یادم می آید یکی از شعارهای آن دوره این بود: مسلسل داغده سسلنیر، فداییلر هوسلنیر، محمود خان کردی سسلنیر."

کربلایی محمد در ادامه نام تعدادی از روحانیون وارسته خوئین را برایمان برمی شمرد:

"در گذشته روحانیون جلیل القدری داشتیم. اکثرا با سواد و اهل کرامت بودند. نام تعدادی از آن ها را می گویم: شیخ عیسی، لیجا آقا، ملا رحمان، شیخ موسی، مولوی، ملا اسماعیل، شیخ کریم، ملا یوسف، حاجی میرهادی، شیخ هادی و شیخ محمد. الان هم شیخ حسن، روحانی جوان تنها اهل علم این روستاست که کارهای عبادی جماعت را برعهده دارد."


در پایان از آقای کربلایی محمد جویی در باره احتیاجات روستای تاریخی خوئین می پرسیم و او می گوید:

"اسم و رسم خوئین خیلی بزرگ است و همه روستاییان اطراف برایش اهمیت و اعتباری قائل اند اما اشکالات و کمبودهایش هم بسیار زیاد است. الان مثلا ما در روستا حمام نداریم، یک نانوایی بود که آن را هم خراب کردند. امروز در خوئین چهار نیاز فوری وجود دارد: جاده، آب برای باغات، نانوایی و غسالخانه."

برچسب‌ها: کربلایی محمد علی جویی, مشهدی محمد, محمد علی جویی, تاریخ شفاهی خوئین, باکو
+ نوشته شده توسط مدیریت وبلاگ در و ساعت |

خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در گزارشی خواندنی به بررسی ابعاد و زوایای تاریخی روستای خوئین پرداخته و در این گزارش که در قالب سفرنامه ای مختصر تنظیم شده ضمن طرح پاره ای انتقادات به جا، خوئین را هویتی گمشده توصیف می کند که هر علاقه مندی به میراث فرهنگی و تاریخی ایران زمین را به سوی خود جلب خواهد کرد.

پایگاه اطلاع رسانی روستای تاریخی خوئین، ضمن تشکر از خبرگزاری ایسنا به واسطه انتشار این گزارش مفید، توجه مخاطبان ارجمند را به مطالعه آن جلب می کند:

دل را به دریا می‌زنید و به نجوای جاده لبیک می‌گویید. قرعه به نام شهرستان ایجرود می‌افتد، شهرستانی واقع در جنوب شهر زنجان. سه راهی بیجار را بگیرید و مستقیم به قصد هویت برانید. همین که دنده یک می‌زنید، به دوران قاجاریه می‌رسید!

پلی را دست راست‌تان مشاهده می‌کنید و نوای میهن‌پرستی اقوام زنجانی با نگاه به آن به گوشتان می‌رسد. سرسبزی باغ‌های اطراف و دیوارهای کاهگلی را اگر ببینید به گذشته‌های دور و ترانه صدای زنجانرود می‌روید .این پل، "پل میربهاءالدین" است که در زمان قاجاریه ساخته شده‌است. یکی از پل‌های معروف زنجانرود که اکنون خشکه‌رود است و اطراف آن آلاچیق‌هایی برای مسافرانِ از پل بی‌خبر در کنار زنجانرود سابق و خشکه‌رود حالا ساخته‌اند که در چادرهای هفت رنگ و ماشین‌های یک رنگ آرمیده‌اند.

دو پل دیگر همانند میربهاءالدین در امتداد همدیگر و رود خشک شده زنجانرود باغ‌های اطراف را به یکدیگر متصل می‌کنند. بزنید دنده دو تا بروید به دوران صنعتی زنجان. با همین فرمان برانید تا سمت راست و چپ‌تان آکنده از کارخانجات صنعتی شود. پس از پلیس‌راه که در 5 کیلومتری این جاده خواهید دید، به محض اینکه سرعت‌گیر تپه مانندی را رد کردید، دست راستتان می‌رود سمت هخامنشی و ساسانی و ایلخانی، یعنی همان تخت سلیمان یا آتشکده آذرگشسب معروف خودمان.

خب راه مستقیم‌تان را دنبال کنید چون هنوز تا مقصد اندک راهی مانده. می‌بینید که مسیرتان به آرامی با طبیعت آشتی می‌کند و درختان صنوبر و بوته‌های رودخانه‌ای را خواهید دید. کم‌کم تابلوهایی از مقاصد آینده به چشم می‌خورد. به زرین‌آباد خواهید رسید و سپس پس از اندک مسیری به سه راهی می‌رسید که ساختمانی شبیه یک قهوه‌خانه در کنار این سه‌راهی خودنمایی می‌کند.

ناگهان تابلوی نه چندان بزرگی خواهید دید که رویش نوشته شده به سمت روستای خوئین. بله روستای خوئین. بنویسید خوئین و بخوانید خوعِین (به کسره عین) همانند خمین یا حسین. از روستاهای بخش حلب در شهرستان ایجرود است. ما تا به اینجا تنها شنیده بودیم، می‌گفتند روستای تاریخی خوئین، ولی ابهام تاریخی آن، مساله بزرگی است که بزودی حل می‌شود.

به آرامی بپیچید دست راست تا به جاده خوئین هدایت شوید. جاده‌ای نه چندان طولانی را پیش رو دارید تا به مقصد برسید. با گذراندن دو پیچ ملایم و راننده دوست، روستای گرنه را می بینید و درختان خوئین را. سپس با طی پیچ‌هایی خواهید رسید به روستای تاریخی و باستانی خوئین. به روستای خوئین خوش آمدید... در ابتدا که نگاه می‌کنید خوئین نه شهر است و نه روستا، ولی عطری گنگ به مشام می‌رسد. عطری از همان جنس که ما پی‌ آن هستیم؛ هویت.

نگاهش می‌کنی خانه‌های امروزی ولی نقاب گرفته از کاهگل، خانه‌های آجری و مدرن و خانه‌هایی باستانی به قدمت بیش از ششصد سال به‌چشم می‌خورد. در آغازین راه روستا زمین سنگ فرش شده و گویی روستا با تو سخن می‌گوید و در تلاش است بگوید: خوش آمدی... ولی کمی که راه می‌روی به وضوح معلوم است که این تلاش مسئولان امروزی است که چیزی را سمبل کرده‌اند تا شاید این روستا به‌عنوان روستای هدف گردشگری همچون ابیانه و ... معرفی گردد، ولی زهی خیال باطل.

کمی با خودمان اگر مهربان باشیم و به روستای خوئین محققانه بنگریم، با قدمتی بالای 4000 سال تنها قدمتی است که در حال حاضر می‌توان به پیشینه این روستا نسبت داد تا ببینیم در آینده چه می‌شود. می‌گویند این روستا محل زندگی قشری از مسلمانان تبعیدی علی‌الخصوص یمنی است که روزگارانی دور به سیستان و زنجان کوچ کردند. بر اساس تحقیقات، روزگارانی جمعیت خوئین به 3000 نفر می‌رسید و این جای سوال است که چه عواملی باعث شده تا این شهر حالا پایستگی خود را از دست داده باشد.

این روستا از معدود روستاهایی است که حضور انواع ادیان را در گذر زمان در آن دیده‌ شده. وجود آتشکده و قبرستان زرتشتی، قبرستان پیروان حضرت موسی(ع)، قبرستان و مساجد مسلمانان. این‌ها تنها گوشه‌ای از شناسنامه پربار ولی مهجور خوئین هستند. اگر کتیبه‌ها برای ابنیه‌های تاریخی گویای شناسنامه و گواه زمانی آن ابنیه است، به حق وجود قبرستان‌ها، شناسنامه منطقه و کتیبه آن محل است، ولی حیف و صد افسوس که از این شناسنامه‌ها، ندانستم چه بنویسم.

کمی قدم بزنید و ببینید روستا، دیگر چه دارد. به آسمان صاف خوئین نگاه کنید و ناراحتی قبل را در آرامش خوئین هضم کنید. بایستید! آسمان را که می‌نگرید در بالای ارتفاعی اطراف روستا ساختمانی گنبدی شکل می‌بینید که ساخت ظاهرش از سنبل زیبایی طبیعت الهام گرفته شده‌ است. کمی که ریزتر نگاه کنید، می‌بینید ساختمان گنبدی شکل همان میل‌باستانی خوئین است.

بنا به گفته اویس کیانی، یکی از فعالان در صنعت توریسم، ساخت این گنبد مربوط به سده ششم هجری قمری است! عجبا که به صورت ناگهانی بدون اینکه به دنده‌ای بزنید، به کجا رفتیم! سده ششم هجری قمری... به زبان ترکی به گنبد، کمبز گفته می‌شود که در بین اهالی این بنای باستانی به کمبز مشهور است. از راه خاکی ماشین رو به گنبد راه پیدا خواهید کرد. در کنارش خیال وسوسه عکاسی در سرتان موج می‌زند و انواع اقسام عکس‌ها را از بام خوئین در کنار میل‌باستانی می‌توانید بگیرید. این گنبد مرز بین روستای سفید کمر و روستای سعیدآباد است که خوئین را از این نظر جذاب کرده است، گویا از این نوع گنبد سه تای دیگر وجود داشته که هریک از این چهار گنبد در چهار جهت جغرافیایی محل دیدبانی و دفاع از حملات احتمالی بوده است. دیگر عکس گرفتن بس است و از سه پله‌ی تقریبا مرتفع این بنا به داخل بروید. چه می‌بینید؟ چقدر زیبا و تا چه ارتفاعی که گویی هرکول قد بوده‌اند. انسانهایی ناشناخته با ژنتیک عصبی که یادگاری‌هایی به وسعت شبکه‌های مجازی در دیواره‌های این بنا نوشته‌اند! از نظراتی تخصصی بگیرید تا تبلیغات و اسامی که با ذغال و اسپری، دیوار بنای مربوط به سده ششم هجری قمری را به ملکوت فرهنگ سپرده‌اند! همین منظره زشت و قبیح در یک بنایی با قاعده دایره‌ای به شعاع دو متر کافی است تا پی ببرید چرا به دنبال هویت و شناخت فرهنگی اجداد خود هستیم.

این یادگاری‌ها کل لحظات را زخمی کرد و همچون کرکسی به کمین نشسته کل ذهنیت بیرونی این بنا را به خورد دوباره مغز داد که ای داد بیداد ما کجائیم؟ دیگر امروزه بناهای تاریخی هم مانند ما دو رو شده‌اند و ظاهر بیرونی‌اش که استوار و زیبا هستند در باطن پر از یادگاری‌های وصیت گونه ایست که حاکی از بی‌فرهنگی ما دارند. پیگیر این بی‌فرهنگی عظما می‌شویم و می‌گویند ساکنان روستاهای اطراف به طمع دست یافتن عتیقه، اطراف این بنا و داخلش را چندین بار حفاری کرده‌اند و نه تنها چیزی نیافتند، بلکه اینگونه هم به بنایی باستانی لنترانی انداخته‌اند و یادگاری‌ها نوشته‌اند.

برویم داخل روستا تا شاید آرامشش، ما را از شر یاد یادگاری‌های بی‌خردان دور کند. از میان درختان بادام و سیب رد می‌شویم و فراموش می‌کنیم چه بر سر ما آمد و می‌رسیم به آسیاب خرابه خوئین. در قدیم، خوئین گویا 11 آسیاب آبی داشته که اکنون هیچ‌کدام وجود ندارد و ما توانستیم مخروبه یکی از آن‌ها را مشاهده کنیم. برویم که هر لحظه‌ی این روستای تاریخی با ما درد دلی دارد. از حمام خوئین بازدید می‌کنیم. حمامی با سقف‌های نیم‌دایره‌ای آجری که در حال مرمت است.

حمام عمومی خوئین قدمتش معلوم نیست. حمام زیبایی است. در اطرافش خانه‌هایی به قدمت بسیار دور را می‌بینید. درب‌ها و پنجره‌های بسیار قدیمی خود گواه این مشاهدات است. ترکیب سنت و مدرنیته در این روستا با توجه به اینکه بسیاری از روستای کشور اینگونه بیمار شده‌اند بسیار جالب بود. روستاهایی که اینگونه ترکیب نادرستی داشتند را اگر در ذهنتان بازآوری کنید می‌دانید چه می‌گویم. ذوق سوراخ کنی هستند این روستاها، ولی خوئین حدیث دیگری است. خوئین سوژه‌های بسیاری از جهت عکاسی دارد بایستی بدانید که خوئین حتی زبان منحصر بفرد خود را دارد که دارای گرامر خاص خودش است. زبان تلفیقی از زبان‌های سیستانی، ترکی، مغولی، فارسی که به زبان "خوئین دیلی" معروف شده است. اگر بخواهیم زبان شناسانه بگوئیم زبان خوئینی به فارسی پهلوی گرایش بیشتری دارد. گرچه این زبان در بین سنین جوانتر روستا کاربری ندارد ولی برخی از قدیمی‌های خوئین به این زبان صحبت می‌کنند و چقدر زبان شیرینی است.

بسیار جالب است که یک زبان تاتی امروز به زندگی خود ادامه می‌دهد. مطمئنا اگر این زبان را بلد نباشید اصلا متوجه نخواهید شد. زبان تلفیقی خوئین نشان از حضور نژادهای مختلفی است که سالیان سال در این منطقه زندگی می‌کرده‌اند. حالا دیگر وقت حرکت به سمت اثر تاریخی دیگری است که به نوبه خود بی‌نظیر است. لحظه حرکت به سمت شهر زیرزمینی خوئین که به "دژمنده" معروف شد. 

غارهایی کنده شده با دست که شهری را اصولی و کاملا هدفدار در زیر زمین به شما نشان می‌دهد وارد می‌شویم و زمان و مکان می‌ایستد. هوای نم دژمنده یک طرف مغز انسان‌هایی که چنین اصولی و شیک زیر‌ زمین حفاری کرده‌اند یک طرف. چگونه یک عده انسان می‌توانند در جهت حفظ زندگی و حتی دام خود، شهری در زیر زمین بسازند که به عنوان پناهگاه و محل زندگی‌شان به مدت طولانی باقی بماند. گرچه هرچه راجع به این شهر زیر‌زمینی اکنون گفته می‌شود فرضیه است و تا اثبات شدنش راهی طولانی در پیش است، ولی اگر دژمنده را ببینید، محال است که بگویید پشت این حفاری‌ها، فکری عمیق وجود نداشته است.

دژمنده اکنون توسط اداره کل گردشگری در حال ساماندهی است و حدودا یک کیلومتر آن برق‌کشی و راه‌کشی شده است. در بن‌بست راه‌کشی فعلی سنگی است که گویند درب است. روی این درب نوشته‌هایی گویا به زبان کوفی حکاکی شده است. این نوشته‌ها ترجمه نشده با این حال که ماه‌ها قبل قول‌هایی داده شده بود.

وجود زبان منحصربه‌فرد خوئینی گواه علوم زبان شناسی و ادبیاتی است. حالا بگذریم از انواع و اقسام محصولات میوه‌ای، صیفی‌جات و سبزیجات‌، بگذریم از خانه‌هایی به استحکام تاریخ و وسعت هویتمان. بگذریم از قلعه مربوط به دوران ایلخانی. بگذریم از آتشکده‌های باستانی.دیگر چه بگویم؟ مگر ما چه انتظاری باید داشته باشیم که با سه دنده، فوقش چهار دنده با گذشت تنها 60 کیلومتر برسیم به مکانی چنین تاریخی. گفتم تاریخی و یاد سطور ابتدایی این متن بخیر! که روستای تاریخی خوئین برایم مبهم بود. حال دیگر نه تنها برایم مبهم نیست، بلکه ابهام را در خودم می‌بینم که چرا هویتم این‌گونه مرا دوست دارد و به سمت من می‌آید و دلبری می‌کند!

گزارش از: پریسا کرمی، خبرنگار ایسنا، منطقه زنجان


برچسب‌ها: سفرنامه خوئین, زنجان, ایجرود, زبان خوئینی, خوئین دیلی
+ نوشته شده توسط مدیریت وبلاگ در و ساعت |

عکس ها از عرفان ابراهیمی


>> بخش اول گزارش تصویری را در اینجا (+) ببینید.

>> گزارش تصویری از عزاداری سالهای گذشته را در اینجا (+) ببینید.


برچسب‌ها: گزارش تصویری, محرم, عاشورا, تاسوعا, روستای تاریخی خوئین
+ نوشته شده توسط مدیریت وبلاگ در و ساعت |
روستای تاریخی خوئین، امسال نیز همچون سالهای گذشته شاهد برگزاری مراسم باشکوه سوگواری ایام شهادت حضرت اباعبدالله الحسین بود.

به همین مناسبت تصاویری از برگزاری آئین های سنتی عزاداری در روستای تاریخی خوئین در دو بخش تقدیم حضور مخاطبان ارجمند می شود:










عکس ها از عرفان ابراهیمی

برچسب‌ها: عزاداری, روستای تاریخی خوئین, گزارش تصویری, عکس, محرم
+ نوشته شده توسط مدیریت وبلاگ در و ساعت |


Powered By
BLOGFA.COM