شايد اگر بخواهيم نمادي را براي روستاي تاريخي خوئين برگزينيم، اين نماد، نشانه يا همان مشخصهي برتر، چيزي جز بناي تاريخي بلندترين نقطهي روستا، جايي كه حتي از دهات اطراف قابل رويت است، نباشد: گنبد خوئين( به زبان بومي: كمبز KOMBAZ)
همانگونه كه در تصوير پیشین مشخص است، اطراف خوئين را كوههايي مرتفع با گونههاي متفاوت خاكي در بر گرفته؛ بر اساس روايات تاريخي، در پي حملات چپاولگران در زمانهاي گذشته با اهداف مختلف به اين روستا، ساكنان به فكر بهرهبرداري از ارتفاعات خوئين براي ديدهباني ميافتند؛ همين مقدمه اندیشه ايجاد چند برج مستحكم ديدهباني در بلندترين نقاط روستا كه بر مناطق اطراف مسلط باشد را به ذهن ساكنان متبادر ميكند*؛ بنابراين در قلههاي كوههاي اطراف خوئين، چندين برج ديدهباني با معماري اصيل و توسط معماران بومي، تعبيه ميگردد كه متاسفانه تمامي اين برجها( كه به گفتهي ساكنان خوئين سه عدد بودهاند) غير از "كمبز" خوئين از بين رفتهاند.

مسیر شرقی منتهی به گنبد
گنبد يا همان "كمبز" خوئين، بنايي است آجري و بلند كه در داخل، به دو طبقهي مجزا تقسيم شده است؛ بر روي بخش فوقاني گنبد، روزنههايي براي ديدهبان يا نگهباني كه در آن بوده، در نظر گرفته شده و اين روزنهها به گونهاياند كه ميتوان از داخل آن تمامي نقاط اطراف را زير نظر داشت.

روزنه های دیده بانی بر روی گنبد مشخص است
پشت كمبز، قبرستانهايي وسيع بر دامنهي كوهها خودنمايي ميكنند كه از جمعيت بسيار اين روستا در گذشته حكايت دارد و در مقابل كمبز نيز خوئين نمايان است؛ به طور كلي فرد داخل برج علاوه بر روستا و راههاي منتهي به آن، بر كوهها و دشتهاي اطراف نيز اشراف نسبتا كامل دارد.

از نظر رسيدگي به اين برج تاريخي، تنها ميتوان آه كشيد و بس! شايد اگر لطف الهي در نگهداري اين بناي تاريخي نبود امروز اين برج نيز به سرنوشت نامعلوم دو برج ديگر مبتلا ميشد! داخل گنبد، وضعيتي اسفبار دارد، بر ديوارههاي اين اثر ملي و تاريخي، نامها و يادگاريها بيش از هرچيز دیگر خودنمايي ميكنند البته از روشن شدن چندينبارهي آتش در اين اثر ملي براي تفريح یا گرم شدن هم بايد به عنوان يكي ديگر از اقدامات مخرب آن نام برد؛ از سوي ديگر افراد حريص و متاسفانه بيفرهنگ نيز با كوچكترين سخن یا شایعه ای براي يافتن آثار تاريخي يا همان "گنج" به هر كاري دست ميزنند؛ طبيعتا كمبز نيز از گزند اين افراد بينصيب نمانده و علاوه بر زمين داخل، حواشي بيروني آن نيز چندين بار با چنين قصدي كند و كاو كاملا غير استاندارد و غيرقانوني شده است كه البته دلسوزي بوميان باعث سيمان كردن مكان كندوكاوهاي مذكور گشته است ....

راه ورود به طبقه فوقانی و یادگاری های آشنا!

نمایی از مرکز خوئین از درب ورودی گنبد(کمبز)
به هر حال اين برج زيبا و كهن، نخستين بنايي است كه با ورود به روستاي خوئين، خودنمايي كرده و هر بينندهاي را به سوي خويش فرا ميخواند؛ اميد است مسوولان كشورمان از نابودي چنين آثاري كه به واقع سند هويت ملي و فرهنگي ماست، جلوگيري كنند.
در پستهاي بعدي، علاوه بر معرفي اجمالي ساير آثار باستاني اين روستاي كهن كه "تاريخ مغفولش" نام نهادهايم، تصاويري از آنها نیز تقديم خواهد شد.
* همين انديشه سبب ايجاد شهري زيرزميني در خوئين ميگردد كه از عجايب اين روستاي تاريخي به حساب ميآيد و در مطالب آتي جزئيات اين اثر شگفتانگيز تاريخي ذكر خواهد شد.